مشهورترين موبد عهد ساساني كهن ترين توبه نامه زرتشتي را نوشته است

در متون زرتشتي توبه‌نامه‌هايي وجود دارند كه از زمان ساسانيان به جاي مانده‌اند و متن دعاي مربوط به آنها بخشي از كتاب خرده اوستا را تشكيل مي‌دهند

«از همه گناهان بد توبه مي كنم و از همه انديشه بد، گفتار بد و كردار بد توبه مي كنم. من كه در جهان به گناه مي انديشم، در حضور شما اي نيكان از طريق انديشه، گفتار و كردار، با تن و روان، آشكارا پشيمانم. اي هرمزد! پشيمانم و خودم را با سه كلمه از آن گناهان دور نگاه داشته ام. با انديشه ام، با گفتارم، و با كردارم.» اين دعا، سرآغاز متن «پتيت پشيماني» است كه از آن موبد «آذرباد مهر اسپندان»، مشهورترين موبد عهد ساساني است. پتيت‌ها توبه‌نامه‌هايي هستند كه از زمان ساسانيان به جاي مانده‌اند و متن دعاي مربوط به آنها بخشي از كتاب خرده اوستا را تشكيل مي‌دهند. «مينا روحاني اصفهاني» كارشناس ارشد پژوهشكده زبان و گويش در مقاله‌اي كه به تازگي در نشريه نامه پژوهشگاه ميراث فرهنگي منتشر شده است به تحليل اين پتيت‌ها يا توبه‌نامه‌ها پرداخته و مي‌نويسد:«نفوذ انديشه‌هاي ديني گوناگون در تاريخ سياسي و اقتصادي ايران در دوره ساساني مشكلات گوناگوني را به وجود آورد. رواج و تبليغ دين عيسي مسيح از يك سو و سربرآوردن كيشهاي مانوي، مزدكي و .... از سوي ديگر ايجاب مي كرد تا صاحبنظران امور ديني، تفسيرها و نوآوريهايي در امور ديني داشته باشند كه از آن جمله به وجود آمدن پتيت‌ها يا توبه‌نامه‌هاست.» آرياسپ دادبه، پژوهشگر كيش زرتشتي نيز درباره دلايل وجودي اين متون در آيين زرتشت معتقد است:«زرتشتي‌گري در دوره ساساني به‌خاطر پشتوانه حكومتي هيچ‌گاه نيازي به بازتوليد معارف و شرعيات آيين زرتشتي احساس نمي‌كرد، اما پس از قدرت‌گيري آيين ماني و بودايي در ايران به‌خصوص در منطقه خراسان مباحثه هاي فراواني ميان پيروان اين آيين‌ها در مي‌گرفت. بودايي‌ها و مانويان به دليل دسترسي به متون «گنوستيك» يا عرفاني در اين گونه مباحث پيروز ميدان بودند. در اينجا بود كه نوزرتشتي‌گري دوره ساساني نياز به اينگونه متون را احساس كرد و پتيت‌ها و ارداويراف‌نامه به‌وجود آمدند.» تنها چهار پتيت به زبان پهلوي و پازند در دست است كه عبارتند از : پتيت پشيماني، پتيت خود، پتيت ايراني و پتيت درگذشتگان. از اين ميان فقط ترجمه فارسي پتيت پشيماني منتشر شده است و پژوهشكده زبان و گويش ترجمه و انتشار سه متن ديگر را در دستور كار خود دارد. در اينكه محتوا و مضمون اين پتيت‌ها همه توبه‌نامه‌اي از گناهان است ترديدي نيست، اما علت نام گذاري آنها هنوز به روشني مشخص نشده است. دكتر «سعيد عريان» رئيس پژوهشكده زبان و گويش سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري درباره فلسفه نام گذاري اين پتيت‌ها مي‌گويد: « به نظر مي‌رسد محتوا و مضمون آنها، دليل نام‌گذاريشان باشد. چون قباله‌هاي ازدواجي هم كه از دوران ساساني به جاي مانده اسامي مختلفي دارند و دليل خاصي براي نام‌گذاريشان در دست نيست. مثلا ما قباله‌اي داريم كه نامش «نكاح از روش ايران» است ولي مضمونش همان مضمون ساير قباله‌ها‌ي ازدواج است.» پتيت پشيماني در ميان چهار پتيت موجود از مضمون عمومي‌تري برخوردار است و مي‌توان آن را پتيت كلي‌اي ناميد كه براي بخشش هر گناهي و كسب هر ثوابي خوانده مي‌شود از جمله براي كاستن گناه، افزودن كرفه (ثواب)، بستن راه دوزخ، گشودن راه بهشت، اميد به دستيابي بهترين حالت و جايي كه چون بهشت برين است و همه آسايش و خرمي است. متن پهلوي اين پتيت به دو روايت نقل شده است. پتيت پشيمانيك و پتيت پشيمانيه. اصفهاني در مقاله ياد شده در نامه پژوهشگاه ميراث فرهنگي به بررسي پتيت پشيماني به زبان پهلوي پرداخته كه متني طولاني و مفصل است و دوازده كرده (قسمت) دارد. در بخش هاي مختلف اين توبه نامه به انواع واقسام گناهاني اشاره شده كه به نظر مي‌رسد گناهاني ازلي و ابدي‌اند. گناهكاران اين افرادند: ..... هر آنكه به بزرگ منشي تظاهر كند و شكاك و متكبر باشد، خشم و حسد كند، شهادت دروغ دهد، كسي كه دزدي كند،..... از ميان جمع زنان كسي كه فرزند خود بياندازد، زنا كند، افسون ديوان را بخواند و جادوگري كند، كسي كه با مرد لواط كند، كسي كه براي درگذشتگان گريه و زاري بسيار كند و..... اين فهرست بسيار طولاني است و همه گناهاني را كه اديان منفور دانسته‌اند در بر مي‌گيرد. در آغاز قسمت سوم اين پتيت آمده است: بدترين درجات گناه عبارت است از گناه هندرخت، و آن هنگامي است كه شخص در دل به فكر ستم و ضرر رساندن به ديگران باشد تا كار آنان را آشفته كند. همچنين در قسمت يازدهم آن چنين آمده:«اگر اجراي پتيت براي ديگران را قبول كرده‌ام و آن را به انجام نرسانده‌ام و از اين طريق دشواري بر روان آنان رسيد و به تك تك فرزندان آنها سختي رسيد از آن گناهان پشيمانم.» موبد «آذرباد مهر اسپندان» توبه نامه خويش را با اين دعا به پايان مي رساند: از همه راه‌هاي نيرنگ و فريب و بد دوري مي‌كنم. گنا (مينوي اهريمن) را كه شر و زيان رسان است شكست مي دهم. سپند مينو هرمزد را كه افزون كننده نيكي و خوبي است ستايش مي كنم. پارسايي و كار ثواب را ستايش مي‌كنم.... و از همه گناهاني كه مردمان از آغاز انجام داده اند توبه مي كنم

chn.ir