حکومت های ايران باستان، افزایش زاد و ولد را تشویق می کردند کنترل جمعیت در دوران باستان نه تنها نیاز جامعه آن دوره نبوده بلکه از نظر اعتقادی نیز رفتاري اهریمنی محسوب می شده و کسی که مبادرت به این عمل می کرده از سوی جامعه مذهبی با عقوبت سختی مواجه می شده است.

نخستین نهاد تنظیم خانواده در ایران را « ستاره فرمانفرمائیان» دختر میانی «عبدالحسین میرزا فرمانفرما» در دهه 1340 بنیان نهاد و تا پیش از آن، از سوی حکومت هایی که بر ایران سیطره داشته اند هیچ تلاشی در این زمینه صورت نگرفته بود. نیاز به کنترل جمعیت و جلوگیری از افزایش آن، پدیده ای متعلق به دنیای مدرن است و نه تنها در دوران باستان الزامی برای آن وجود نداشت بلکه حکومتها برای تقویت قوای دفاعی و توان رویارویی با دشمنان، افزایش زاد و ولد را توصیه می کردند. دکتر «محمد وثوقی»، استاد تاریخ دانشگاه تهران با اشاره به اینکه نیازهای سیاسی و اجتماعی دوران باستان از طریق افراد تامین می شده می گوید:« از آن جا که در دوران باستان ابزار به شکلی که در دنیای مدرن تولید شد وجود نداشت حکومت ها ناچار بودند نیازهای خود را از طریق افراد جبران کنند بنابر این افزایش زاد و ولد باعث خرسندی بود و مردم به داشتن فرزندان بیشتر توصیه می شدند.» دکتر وثوقی سه عامل را در این قضییه دخیل می داند:« بیماری های واگیر که عده زیادی از مردم را از بین می برد، جنگ ها که باعث کشته شدن ناگهانی گروهی از مردم کشور می شد و بلایای طبیعی چون زلزله و قحطی که خیلی در ایران اتفاق می افتادند، عواملی بودند که منجر به کاهش جمعیت می شدند و این کاهش به نوبه خود به از بین رفتن توان تولیدی و اقتصادی کشور منجر می شد. برای جلوگیری از زیانی که از این طریق به مملکت وارد میشد حکومت ها مردم را تشویق میکردند که فرزندان زیادتری تحویل جامعه دهند تا نیروی اقتصادی دوباره جایگزین شود.» به نظر این استاد تاریخ، در مواقعی که کشور با حمله های نظامی و جنگ های ویرانگری مواجه می شد که در اثر این جنگ ها افراد زیادی از بین می رفتند سیاست حکومت ها برای افزایش جمعیت شکل اندیشیده شده تری به خود می گرفت:« مثلا پس از حمله اسکندر و بعد از حمله مغول، ایرانیان زیادی کشته شدند که حکومت های بعدی با اتخاذ سیاست هایی سعی کردند با تشویق مردم به تولید مثل ابن کمبود را برطرف کنند. یکی از این سیاست ها، سیاست شهرک سازی بوده است. پس از استقرار سلوکیان بر ایران که بعد از حمله اسکندر روی داد آنها چندین شهرک مختلف در گوشه و کنار کشور بنا کردند و مردم را به زندگی در این شهرک ها دعوت کردند. چون شهرنشینی با خود امنیت می آورد و با وجود آرامش و امنیت، تولید مثل زیاد میشد و به تبع آن نیروی اقتصادی از دست رفته هم دوباره تمدید می شد.» از سوی دیگر، سقط جنین در ایران باستان، گناهی بسیار بزرگ شناخته می شد و عقوبت های سختی برای آن در نظر می گرفته اند. در «ارداویرافنامه» که معراج نامه کیش زردشتی است و شرح سفر ارداویراف، موبدی درستکار به به جهان دیگر است آمده که مجازات زنی که سقط جنین کند، «گریان از سمت بالا مورد اصابت برف و تگرگ قرارگرفتن و از پایین بر روی گداخته ایستادن و سر و روی خود را با کارد بریدن» است. «شهرام احمدی نسب»، معاون پژوهشی «مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی»، به مسئله تابو بودن کنترل ارادی جمعیت در ایران باستان اشاره می کند و می گوید:« کنترل جمعیت در دوران باستان نه تنها نیاز جامعه آن دوره نبوده بلکه از نظر اعتقادی نیز عملی اهریمنی محسوب می شده است و کسی که مبادرت به این عمل می کرده از سوی جامعه مذهبی با عقوبت سختی مواجه می شده است.» احمدی نسب، علاقه به تعداد زیاد فرزندان را ناشی از افزایش توان اقتصادی خانواده در آن دوران می داند که هنوز هم در خانواده های سنتی تر ایرانی رگه هایی از آن به چشم می آید. به هر روی جرقه تشکیل نخستین مرکز تنظیم خانواده در ایران از سوی ستاره فرمانفرمائیان زده شد. او در دهه 1340 جمعیت ملی تنظیم خانواده ایران را به عنوان یک سازمان غیر دولتی وابسته به دانشکده خدمات اجتماعی که ریاست آن را برعهده داشت تشکیل داد و افرادی را از سوی این جمعیت به شهرها و روستاهای اطراف ایران فرستاد تا آگاهی های لازم را در این مورد ارائه کنند. از جمله مهم ترین فعالیت های این مرکز ایجاد پایگاه های تنظیم خانواده بود که یک پزشک عمومی یا یک ماما در آن مشغول به کار بودند و خدمات تنظیم خانواده را ارائه می دادند. این پایگاه ها پس از انقلاب به عنوان مراکز حمایتی زیر نظر سازمان بهزیستی قرار گرفتند و با متمرکز شدن این گونه فعالیت ها در وزارت بهداشت، خدمات تنطیم خانواده از مراکز حمایتی هم حذف شد و عملا فعالیت های تنظیم خانواده و کنترل جمعیت چند سالی در کشور مسکوت ماند. پس از جنگ تحميلي عراق عليه ايران و لزوم تشکیل نهاد یا تشکلی که در زمینه تنطیم خانواده فعالیت کند بعد از 10 سال رکود، دوباره انجمن تنظیم خانواده ایران به همت دکتر «ملک افضلی» راه اندازی شد که هم اکنون با بیش از هزار داوطلب در سراسر کشور، در این زمینه آگاهی های لازم را ارائه می کند .......chn.ir......